Beroepscode en privacyregelement


 Inleiding

Steeds meer professies in de gezondheidszorg zijn ertoe overgegaan de uitoefening van

het beroep te binden aan bepaalde normen en waarden, die worden geformaliseerd in een

zogenaamde beroepscode. De door een beroepsorganisatie geformuleerde gedragsregels

gelden als toetsingsnorm voor het handelen van bij de beroepsorganisatie aangesloten

beroepsbeoefenaren.

Deze beroepscode is gezamenlijk opgesteld door de Nederlandse Verenigingen voor

Beeldende Therapie, Dans-, Drama-, Muziek- en Psychomotorische Therapie. Bij de totstandkoming

van deze beroepscode voor beeldend, dans-, drama-, muziek- en psychomotorisch

therapeuten (overkoepelend vaktherapeuten genoemd), is gebruik gemaakt van diverse reeds

bestaande regelingen van de NVPMT, de voormalige NVCT en de zusterverenigingen aangesloten

bij de FBZ, de Wet op de Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) en de

nota: ‘Bouwstenen beroepscodes en gedragsregels’ uitgegeven door de Nationale Raad voor

de Volksgezondheid, uitgebracht aan de Staatssecretaris voor W.V.C., september 1988.

Preambule

Deze beroepscode geldt als richtlijn voor het handelen van beroepsbeoefenaren die lid zijn

van beroepsverenigingen die zijn aangesloten bij de Federatie Vaktherapeutische Beroepen

(FVB). Zij dienen de beroepscode naar aard en geest in acht te nemen. Indien cliënten en/

of vertegenwoordigers van mening zijn dat de vaktherapeut handelt of gehandeld heeft in

strijd met de beroepscode, kunnen zij een klacht indienen bij de Klachtencommissie van

de FVB, of de NVPMT ingeval de vaktherapeut is aangesloten bij de NVPMT.

Definitielijst met betrekking tot de beroepscode

Vaktherapeut

Een aan een erkende opleiding afgestudeerd beeldend therapeut, danstherapeut, dramatherapeut,

muziektherapeut dan wel psychomotorisch therapeut, die is ingeschreven als

lid van een van de bij de FVB aangesloten beroepsverenigingen.

Praktijk

Plaatsen waar vaktherapie wordt beoefend bijvoorbeeld: instituut, instelling, zelfstandige

vestiging of praktijk.

Cliënt

De persoon of personen die bij een vaktherapeut in behandeling is/zijn.

Personen die met toestemming van de cliënt in zijn behandeling betrokken zijn, worden

gelijkgesteld aan cliënten in de zin van deze code.

Behandeling

Vaktherapeuten behandelen cliënten met psychiatrische, somatische en psychosociale

problemen of combinaties daarvan, en maken daarbij op methodische wijze gebruik van

beeldende, dans-, drama-, muzikale of psychomotorische interventies.

De term ‘behandelen’ geeft weer dat doelstellingen van vaktherapieën in algemene zin

gericht zijn op het terugdringen van de stoornis, het verminderen van de gevolgen van een

stoornis, het op gang brengen van een gestagneerde ontwikkeling, het voorkomen van

achteruitgang in het functioneren of het verbeteren van bio-psychosociaal functioneren.

Doelstellingen kunnen ook als volgt geformuleerd worden: het bewerkstelligen van verandering,

ontwikkeling, stabilisatie of acceptatie op emotioneel, gedragsmatig, cognitief,

sociaal of lichamelijk gebied. Vaktherapeuten zijn behandelaars die tevens aan behandeling

gelieerde vormen van begeleiding kunnen bieden, als ook voorlichting, preventie,

onderzoek, advies en trainingen.

Vertegenwoordiger

Een van de volgende personen:

• hij die de ouderlijke macht heeft/voogdij uitoefent als de cliënt nog geen 12 jaar is.

• hij die de ouderlijke macht heeft/voogdij uitoefent als de cliënt 12 jaar of ouder is, maar

niet in staat geacht wordt zijn eigen belangen te kunnen behartigen.

• Indien de meerderjarige cliënt niet in staat kan worden geacht tot een redelijke waardering

van zijn belangen ter zake: de curator of wettelijke mentor, indien deze ontbreekt,

de persoon die schriftelijk door de cliënt is gemachtigd in zijn plaats op te treden.

Ontbreekt een zodanige persoon of treedt deze niet op, dan wordt als vertegenwoordiger

beschouwd de echtgenoot of andere levensgezel van de cliënt dan wel, indien ook

zodanig persoon ontbreekt of niet optreedt: een ouder, broer, zus of kind van de cliënt.

Daar waarin de tekst van de code “cliënt” staat wordt ook bedoeld “zijn wettige vertegenwoordiger”

indien dit van toepassing is.

Overal waar hij staat moet hij/zij gelezen worden.


1 Algemene regels

1.1 De vaktherapeut is verantwoordelijk voor een adequate en veilige werkruimte.

1.2 De vaktherapeut is geregistreerd of is aantoonbaar bezig met opname in het

Register Vaktherapeutische Beroepen.

1.3 De zelfstandig gevestigde vaktherapeut dient zich te verzekeren tegen eventuele

gevolgen van de beroepsuitoefening.

1.4 De zelfstandig gevestigde vaktherapeut dient zicht te houden aan de Richtlijnen

voor de Zelfstandig Gevestigde Vaktherapeut.

1.5 Wanneer de behandeling geheel of gedeeltelijk door een stagiair van de vaktherapeut

wordt uitgevoerd, dan blijft de vaktherapeut verantwoordelijk voor de behandeling

met inachtneming van deze code.

1.6 De vaktherapeut laat zich in zijn handelen leiden door deskundigheid, doeltreffendheid,

cliëntgerichtheid, zorgvuldigheid en veiligheid.

Hij verleent hulp zonder aanzien des persoons en met respect voor zelfbeschikking

van de cliënt. In zijn handelen is hij gehouden aan geheimhoudingsplicht.

Zijn handelen is gericht op het bevorderen van gezondheid en welzijn van de cliënt

en het belang van de volksgezondheid in het algemeen.

1.7 De vaktherapeut is niet onder invloed van alcohol en/of drugs en/of andere middelen

die het hulpverleners contact ongunstig zouden kunnen beïnvloeden.


2 Deskundigheid

2.1 De vaktherapeut beoordeelt vanuit zijn eigen deskundigheid of vaktherapie

geïndiceerd is en welke behandelingsmethode(n), werkwijze(n) en techniek(en) het

best inzetbaar zijn waarbij veiligheid in acht wordt genomen. Hij dient de keuze

voor zijn gedrag en interventies te kunnen verantwoorden. Kennis van de sociale

kaart is voor de vaktherapeut noodzaak.

2.2 De vaktherapeut zorgt voor het ontwikkelen van zijn deskundigheid en is op de

hoogte van recente ontwikkelingen. Hij conformeert zich aan het bij- en

nascholingsbeleid van zijn beroepsvereniging en de FVB.

2.3 De vaktherapeut houdt rekening met zijn persoonlijke mogelijkheden en beperkingen

betreffende deskundigheid en emotioneel functioneren. Hij is zich bewust van zijn eigen

vooroordelen, normen en waarden en indien nodig verwijst hij door naar een collega.

2.4 De vaktherapeut consulteert zonodig andere deskundigen, verwijst door en/of

verzekert zich van adequate begeleiding/supervisie.

2.5 De vaktherapeut neemt altijd deel aan intervisie.


3 Informatieverstrekking met betrekking tot de behandeling

3.1 De vaktherapeut heeft met de cliënt een vertrouwensrelatie. Kennis uit de

behandeling verkregen valt onder de geheimhoudingsplicht.

3.2 De vaktherapeut zorgt ervoor dat anderen geen kennis kunnen nemen van wat

er in de behandelruimte plaatsvindt, tenzij de cliënt schriftelijk heeft toegestemd

dat anderen de behandeling, of delen daarvan, mogen waarnemen, direct via

doorkijkwand dan wel via audio-/video-/film-/computerregistratie. De cliënt kan die

toestemming op elk moment intrekken.

3.3 Mondelinge toestemming van de cliënt is nodig voor het aanwezig blijven van materiaal

van een cliënt na de therapiesessie in de behandelruimte, in zodanige vorm

dat andere cliënten of relevante derden daarvan kennis kunnen nemen.

3.4 De vaktherapeut verstrekt geen gegevens over de cliënt aan niet bij de behandeling

betrokkenen, zonder schriftelijke toestemming van de cliënt. Dit geldt ook voor

audio-/video-/filmregistraties, beeldend werk, computergegevens e.d., tenzij hij

ingevolge van wettelijk voorschrift tot gegevensverstrekking verplicht is. De cliënt

kan die toestemming op elk moment intrekken.

3.5 Indien de cliënt schriftelijk toestemming geeft kan uitsluitend ten behoeve van de

behandeldoelen informatie worden ingewonnen bij of worden doorgegeven aan

andere met name genoemde hulpverleners en/of instanties.

3.6 Uitzonderingen op de geheimhoudingsplicht:

3.6.1 Bij het ontbreken van toestemming van de cliënt om informatie aan derden te

verstrekken kan de vaktherapeut zich pas dan ontheven achten van de plicht tot

geheimhouding, indien ten minste voldaan is aan al de vijf hieronder genoemde

voorwaarden:

 a Alles is in het werk gesteld om toestemming van de cliënt te verkrijgen.

b De vaktherapeut verkeert in gewetensnood door het handhaven van de geheimhouding.

c Doorbreking van het geheim is de enige weg om het probleem op te lossen.

d Het is vrijwel zeker dat het handhaven van de geheimhouding voor de cliënt

en/of derden aanwijsbare en ernstige schade en/of gevaar oplevert.

e De vaktherapeut is er vrijwel zeker van dat door de doorbreking van de geheimhouding

die schade aan de cliënt en/of derden kan worden voorkomen of

beperkt.

3.6.2 Als de vaktherapeut bij de rechter moet getuigen/vragen moet beantwoorden,

die in strijd zijn met de geheimhouding, dan moet hij zich beroepen op het

verschoningsrecht. Indien de rechter het verschoningsrecht niet toestaat dan

beperkt de vaktherapeut zich tot de feitelijke informatie, en uitsluitend en alleen

tot die informatie waarom gevraagd wordt. Hij geeft geen waardeoordeel over de

cliënt.

3.6.3 Ten behoeve van intervisie of supervisie mag de vaktherapeut geanonimiseerde

cliëntgegevens verstrekken aan en bespreken met anderen bijvoorbeeld voor

opleidingsdoeleinden (met een stagiaire).

3.6.4 Informatie over de cliënt mag alleen in publicaties, lezingen of onderwijs worden

verwerkt, als deze tevoren redelijkerwijs onherkenbaar en onherleidbaar is

gemaakt. De vaktherapeut blijft verantwoordelijk voor het anonimiseren van het

materiaal.

3.6.5 De vaktherapeut draagt alleen herkenbaar materiaal over aan de onderzoeker (of

docent of publicist), nadat hij:

a artikel 3.4. in acht heeft genomen, en

b van de onderzoeker (c.q. docent of publicist) een schriftelijke verklaring ontvangen

heeft dat hij het onherkenbaar maken op adequate wijze zal uitvoeren, en

dat hij ook in bredere zin de voorschriften aangaande het bewaren van vertrouwelijkheid

in de geest van deze code in acht zal nemen.

Onder a en b genoemde verklaringen dienen te worden opgenomen in het dossier.


4 Dossierbeheer en inzagerecht

4.1 De vaktherapeut die in een instelling werkt houdt zich aan de regels betreffende

dossiervorming die binnen de instelling gelden. De vaktherapeut die een eigen

praktijk voert, zorgt voor een systematische dossiervorming van voor de behan9

deling relevante stukken. Voor het dossierbeheer en het inzagerecht gelden de

richtlijnen van de Wet Bescherming Persoonsgegevens. De bewaartijd voor het

dossier is minimaal 10 jaar na beëindiging van de behandeling.

4.2 De vaktherapeut legt over de (voortgang van de) behandeling rekenschap af aan

de cliënt.

4.3 De cliënt heeft recht op inzage in het vaktherapeutisch behandelplan en de voortgangsrapportage.

Aanbevolen wordt de inzage plaats te laten vinden in aanwezigheid

van de therapeut, waardoor hij mondelinge uitleg kan geven. De cliënt heeft

recht op een kopie van het dossier tegen een redelijke vergoeding.

4.4 De vaktherapeut draagt zorg voor een eindrapportage van het therapieproces voor

de cliënt.


5 Het aangaan, uitvoeren en beëindigen van een behandeling

5.1 De vaktherapeut draagt er zorg voor dat zijn cliënten van het bestaan van deze

code en de mogelijkheid tot het indienen van een klacht, op de hoogte zijn. De

beroepscode en de klachtenprocedure liggen bij de vaktherapeut ter inzage.

5.2 De vaktherapeut informeert, gevraagd of ongevraagd, de cliënt op een voor hen

begrijpelijke wijze over de aard, de werkwijze en het doel van de behandeling. Hij

schept geen onrealistische verwachtingen over het verloop of de resultaten van de

behandeling en spreekt met de cliënt een duidelijk evaluatiemoment af.

5.3 De vaktherapeut behoort een zodanige situatie te scheppen, dat de cliënt de

keuze voor behandeling met behulp van vaktherapie verantwoord en in vrijheid

kan maken. De behandeling kan pas worden aangevangen na toestemming van de

cliënt. Dit geldt niet voor cliënten die bij een gedwongen opname een behandeling

of observatie moeten ondergaan.

5.4 De vaktherapeut dient zich tegenover de cliënt en diens eventuele begeleiders respectvol

te gedragen. Informaliteit, die niet duidelijk gewenst is, dient achterwege

te blijven.

5.5 De vaktherapeut erkent het recht van de cliënt om de behandeling op elk moment

te onderbreken, af te breken of medewerking te weigeren bij bepaalde therapeutische

methoden, werkwijzen of technieken die de vaktherapeut hanteert.

De therapeut neemt de verantwoordelijkheid voor eventuele verwijzing op zich.

10 5.6 Als de vaktherapeut de behandeling, om welke reden dan ook, afbreekt of onderbreekt,

motiveert en adviseert hij de cliënt wat betreft een optimaal vervolgtraject

en/of draagt zorg voor adequate verwijzing.

5.7 De vaktherapeut rapporteert over zijn professionele activiteiten zodanig, dat hij in

staat is rekenschap af te leggen aan de cliënt (zie ook art. 4.4), aan beroepsgenoten

en andere leden van disciplinair samengestelde teams, waarbinnen hij werkzaam is.

5.8 De vaktherapeut streeft naar het opbouwen of in stand houden van een goede

samenwerking met collega’s en andere disciplines, werkzaam op het terrein van

de hulpverlening, onder andere door het verstrekken van relevante, verantwoorde

informatie, door een respectvolle en hulpvaardige attitude naar collega’s en

afstemming van werkwijze.

5.9 De vaktherapeut sluit de behandeling af, in overleg met de cliënt, wanneer het

gestelde doel van de behandeling optimaal is bereikt.


6 Respectvolle bejegening

6.1 De vaktherapeut is gebonden te handelen vanuit zijn beroepsverantwoordelijkheid

gezien de specifieke aard van de hulpverleningssituatie, die gebaseerd is op

wederzijds vertrouwen en een bepaalde afhankelijkheid van de cliënt.

De vaktherapeut zal zijn eigen belang niet boven het belang van de cliënt stellen en

onthoudt zich van iedere vorm van machtsmisbruik.

De vaktherapeut handelt met respect voor de zelfstandigheid en waardigheid van

de cliënt en zal niet verder in het privé-leven van de betrokkenen doordringen dan

nodig is voor het gestelde doel.

6.2 Indien bij de vaktherapeut, dan wel bij de cliënt, eenzijdig of wederzijds andere dan

in een professionele hulpverlening passende gevoelens een niet therapiebevorderende

rol spelen (waaronder verliefdheid en seksualiteit en/of sterke overdrachten

tegenoverdrachtgevoelens), dient een collega, intervisor of supervisor geraadpleegd

te worden om gezamenlijk na te gaan of:

a de aangegane professionele relatie – die in een dergelijk geval ernstig onder

druk komt te staan – gecontinueerd kan worden en op welke voorwaarden dat

dan zou kunnen;

b verwijzing dient plaats te vinden en op welke manier dat zou moeten gebeuren.

De vaktherapeut dient hier vervolgens naar te handelen.

6.3 De vaktherapeut zal nimmer een seksuele en/of intieme relatie aangaan met de

cliënt tijdens en tot één jaar na het beëindigen van de hulpverleningsrelatie.

6.4 De vaktherapeut onthoudt zich van seksueel gedrag en als seksueel op te vatten

handelingen, verbaal en non-verbaal, in hulpverleningscontacten en staat dit ook

niet toe tussen cliënten onderling of met anderen.

6.5 Naast verplichte informatie betreffende aard, doel en duur van de behandeling,

dient de vaktherapeut om ieder misverstand te voorkomen professionele handelingen

en functionele aanrakingen en lichamelijk contact, welke mogelijk als

informeel zouden kunnen worden opgevat, te verklaren en met de nodige zorg te

omgeven. Hierbij dient de toestemming van de cliënt te worden afgewacht. Hierbij

dient opgemerkt te worden dat functionele aanrakingen/lichamelijkheid raken aan

kernelementen van de behandelmethode. Goede voorlichting aan de cliënt is hierbij

noodzakelijk.


7 Klachtenprocedure

7.1 Cliënten, vertegenwoordigers, rechtspersonen en vaktherapeuten kunnen zich op

deze code beroepen bij de beroepsverenigingen die bij de FVB zijn aangesloten.

Zij ontvangen van het secretariaat dan informatie over de te voeren klachtenprocedure.

FVB – Federatie Vaktherapeutische Beroepen

Fivelingo 253

3524 BN Utrecht

T 030 - 280 04 32

www.vaktherapie.nl

Nederlandse Vereniging voor Psychomotorische Therapie